Alor Setar

Alor Setar (14 November 2015)

Juga terdapat: Alor Setar (Edisi Inggeris)

Alor Setar, yang pernah dikenali secara rasmi sebagai Alor Star dari tahun 2004 hingga 2008, merupakan ibu negeri serta pusat pentadbiran dan kebudayaan bagi negeri Kedah Darul Aman.¹ Terletak di tebing Sungai Kedah di bahagian barat laut Peninsular Malaysia, bandar raya ini disebati dengan gelaran "Jelapang Padi Malaysia" kerana dikelilingi oleh hamparan sawah padi terluas yang membentuk landskap dan ekonomi negeri. Dengan sejarah panjang yang diasaskan pada tahun 1735 oleh Sultan Muhammad Jiwa Zainal Adilin Mu'adzam Shah II, Alor Setar berdiri megah sebagai salah sebuah ibu negeri tertua di Malaysia yang mengekalkan keanggunan seni bina diraja, keagungan kebudayaan Melayu, serta tempat lahirnya dua orang Perdana Menteri Malaysia, iaitu Tunku Abdul Rahman Putra Al-Haj dan Tun Dr. Mahathir Mohamad.²

Fakta Ringkas

Status Negeri: Ibu Negeri & Pusat Pentadbiran Negeri Kedah Darul Aman
Bandar Diraja Kedah: Anak Bukit (terletak di dalam kawasan daerah Kota Setar)
Tahun Pengasasan: 1735 (Status Bandar Raya diisytiharkan pada 21 Disember 2003)
Pihak Berkuasa Tempatan: Majlis Bandaraya Alor Setar (MBAS)
Keluasan Wilayah: Anggaran 169 km² (Kawasan Bandar Raya)
Bahasa Utama: Bahasa Melayu (Dialek Kedah / Utara) dan Bahasa Inggeris
Tarikan Utama: Menara Alor Setar, Masjid Zahir, Muzium Padi, Rumah Merdeka, Rumah Kelahiran Mahsuri / Rumah Kelahiran Tun Dr. Mahathir, Balai Besar, Pekan Rabu, Gunung Keriang
Makanan Populer: Nasi Lemak Royale, Laksa Kedah, Pekena Cendol / Ice Kacang, Kuih Penganan, Kuih Bunga Pudak, Nasi Daging Air Asam
Pintu Masuk Utama: Lapangan Terbang Sultan Abdul Halim (AOR), Stesen Kereta Api Alor Setar (ETS), Terminal Bas Shahab Perdana

Sejarah dan Peranan Alor Setar Sebagai Ibu Negeri

Pengasasan Alor Setar bermula apabila Sultan Muhammad Jiwa berpindah dari Kota Bukit Pinang dan membuka sebuah pusat pentadbiran baharu di tepi sungai yang dipenuhi pokok Setar (sejenis buah tempatan yang rasamya masam-masam manis). Nama "Alor Setar" bermaksud alur sungai di mana tumbuh pokok-pokok Setar.³

Sebagai ibu negeri, Alor Setar memainkan peranan penting sebagai benteng pertahanan dan pusat kebudayaan Kesultanan Kedah. Walaupun pernah menghadapi ancaman dan pendudukan tentera Siam serta serangan era Perang Dunia Kedua, Alor Setar berkembang secara beransur-ansur menjadi pusat perdagangan pertanian. Hari ini, Alor Setar menghubungkan pentadbiran moden dengan khazanah sejarah negeri melalui kompleks Bangunan Wan Mat Saman, Balai Nobat, dan Istana Anak Bukit yang menjadi kediaman rasmi DYMM Sultan Kedah.⁴

Geografi dan Tata Rajah Bandar Raya

Kedudukan geografi Alor Setar berada di tanah pamah rata yang merentasi Dataran Kedah-Perlis. Sungai Kedah dan Sungai Anak Bukit mengalir membelah bandar raya ini, yang secara tradisinya berfungsi sebagai laluan pengangkutan utama serta saluran pengairan untuk kawasan perkelilingan sawah padi.

Pusat bandar raya Alor Setar dibina mengelilingi dataran bersejarah yang dikenali sebagai **Dataran Medan Bandar**. Di sekeliling dataran ini terletaknya monumen-monumen ikonik seperti Masjid Zahir, Balai Besar, Balai Nobat, dan Muzium Diraja. Kawasan komersial utama merangkumi Jalan Tunku Ibrahim, Jalan Stesen, dan kawasan perbelanjaan Pekan Rabu.

Tarikan Utama dan Mercu Tanda Bersejarah

Alor Setar menawarkan pelbagai tarikan kebudayaan dan warisan yang mencerminkan identiti diraja serta keunikan seni bina Melayu-Islam.

1. Masjid Zahir

Dibina pada tahun 1912, **Masjid Zahir** merupakan salah sebuah masjid tertua dan paling anggun di Malaysia.⁵ Seni binanya diinspirasikan daripada Masjid Azizi di Langkat, Sumatera Utara, yang menampilkan lima kubah hitam melambangkan Rukun Islam, dikelilingi oleh tiang-tiang berukir halus dan halaman yang luas.

2. Menara Alor Setar

Menjelang ketinggian 165.5 meter, **Menara Alor Setar** merupakan menara telekomunikasi kedua tertinggi di Malaysia selepas Menara Kuala Lumpur.⁶ Pengunjung boleh menaiki lif ke pelantar pemandangan (Observation Deck) atau menikmati hidangan di restoran berputar untuk melihat pemandangan 360 darjah seluruh bandar raya Alor Setar hingga ke hamparan sawah padi dan Gunung Keriang.

3. Muzium Padi & Gunung Keriang

Terletak di kaki **Gunung Keriang** (sebuah bukit batu kapur purba yang terkenal dengan kristal semula jadi), **Muzium Padi** merupakan muzium padi pertama di Malaysia dan keempat di dunia.⁷ Tarikan utamanya ialah lukisan mural pemandangan sawah padi mural 360 darjah yang berputar setinggi 59 meter di dalam menara muzium.

4. Balai Besar dan Balai Nobat

**Balai Besar** merupakan sebuah balai rong seri kayu tradisional yang dibina pada tahun 1898 untuk majlis-majlis rasmi diraja. Berdekatannya terletak **Balai Nobat**, sebuah menara tiga tingkat setinggi 18 meter yang menyimpan alat-alat muzik diraja (Nobat Kedah) yang hanya dimainkan semasa pertabalan, pemakaman, dan majlis rasmi diraja.

5. Muzium Diraja Kedah & Rumah Kelahiran Tokoh Negara

Muzium Diraja Kedah: Bekas Istana Kota Setar yang mempamerkan koleksi barangan peribadi dan sejarah Kesultanan Kedah.
Rumah Kelahiran Tun Dr. Mahathir Mohamad: Terletak di Lorong Kilang Ais, rumah papan tradisional ini dipelihara sebagai muzium biografi tempat lahir Perdana Menteri Malaysia ke-4 dan ke-7.
Rumah Merdeka: Kediaman warisan Tunku Abdul Rahman Putra Al-Haj, Bapa Kemerdekaan Malaysia.

Panduan Kulinari: Tempat & Makanan Wajib Cuba di Alor Setar

Kulinari Alor Setar amat kaya dengan cit rasa Utara yang berasaskan rempah-ratus dan hasil pertanian tempatan.

Sajian Tradisional Wajib Mencuba

Nasi Lemak Royale: Hidangan nasi beraroma rempah berwarna kuning yang disiram dengan pelbagai jenis kuah kari pekat dan dihidangkan bersama lauk-pauk seperti ayam goreng rempah, daging masak hitam, telur asin, dan bendi.
Laksa Kedah: Laksa beras segar yang dihidangkan dalam kuah ikan rebus yang pekat dan masam manis, ditaburi daun kesum, bunga kantan, serta dihiasi irisan telor rebus dan cili.
Nasi Daging Air Asam: Nasi yang dimasak bersama rempah dan air rebusan daging, dihidangkan bersama daging lembu empuk dan pencicah air asam kerisik yang padu.
Kueh-Mueh Tradisional di Pekan Rabu: Tempat terbaik untuk mencuba kuih penganan (dodol Kedah), kuih bunga pudak, dan wajik.

Lokasi Makan Popular

Pekan Rabu: Kompleks perniagaan ikonik yang menjajakan pelbagai makanan tempatan, rempah-ratus, serunding, serta barang kraf tangan.
Restoran Nasi Lemak Royale Kedah: Terletak di Jalan Ampang dan beberapa cawangan lain sekitar bandar.
Anjung Kuala / Medang Selera Teluk Wanjah: Tempat tumpuan ramai untuk menikmati sarapan pagi dan makan tengah hari berasaskan masakan kampung Kedah.

Panduan Pengangkutan (Cara Ke Alor Setar & Bergerak)

Sebagai ibu negeri, Alor Setar mempunyai rangkaian pengangkutan yang sangat baik menghubungkannya dengan seluruh Peninsular Malaysia.

1. Melalui Udara

Lapangan Terbang Sultan Abdul Halim (AOR) terletak di Kepala Batas, kira-kira 15 minit dari pusat bandar raya. Mengendalikan penerbangan harian terus dari Kuala Lumpur (KLIA & Subang) melalui Malaysia Airlines, AirAsia, dan Firefly.

2. Melalui Kereta Api (KTM ETS)

Perkhidmatan **KTM ETS (Electric Train Service)** berhenti terus di Stesen Kereta Api Alor Setar di pusat bandar, menjadikannya pilihan pengangkutan paling selesa dari Kuala Lumpur, Ipoh, mahupun Padang Besar.

3. Melalui Jalan Raya & Bas Ekspres

Lebuhraya Utara-Selatan (PLUS) memberikan akses terus ke Alor Setar melalui Susur Keluar Alor Setar Utara atau Alor Setar Selatan. Terminal Bas Shahab Perdana merupakan hub utama bas ekspres antarabandar.

4. Pengangkutan Dalam Bandar Raya

Pilihan terbaik untuk bergerak di dalam Alor Setar adalah dengan menggunakan perkhidmatan e-hailing (Grab) atau menyewa kereta persendirian.

Pilihan Penginapan

Alor Setar menawarkan pelbagai pilihan penginapan mengikut bajet:

Hotel Berbintang Moden: Terletak berhampiran pusat bandar dan Menara Alor Setar (contoh: Royale Signature Hotel, Grand Alora Hotel, The Royale Hotel).
Hotel Bajet & Boutique: Banyak terdapat di sekitar Jalan Stesen dan kawasan komersial baharu.
Homestay & Resort Sawah Padi: Terletak di pinggir bandar berhampiran Gunung Keriang untuk pengalaman menginap dengan pemandangan sawah hijau.

Kesimpulan

Sebagai ibu negeri Kedah Darul Aman, Alor Setar bukan sekadar pusat pentadbiran, tetapi sebuah destinasi yang kaya dengan keanggunan warisan diraja, keindahan seni bina Islam, serta keramahan budaya masyarakat Utara. Lawatan ke Alor Setar memberikan gambaran sebenar mengenai jiwa dan sejarah negeri Jelapang Padi Malaysia.

References

Laman Web Rasmi Kerajaan Negeri Kedah. https://www.kedah.gov.my
Portal Rasmi Majlis Bandaraya Alor Setar (MBAS). https://mbas.gov.my
Muzium Negeri Kedah - Sejarah Pengasasan Alor Setar. http://muzium.kedah.gov.my
Jabatan Warisan Negara - Bangunan Warisan Negeri Kedah. https://www.heritage.gov.my
Jabatan Agama Islam Negeri Kedah - Sejarah Masjid Zahir. https://jaik.kedah.gov.my
Menara Alor Setar Official Portal. https://www.menaraalorsetar.com.my
Lembaga Kemajuan Pertanian Muda (MADA) - Muzium Padi Kedah. https://www.mada.gov.my

Butir Laman

Laman ini karya 28 Julai 2026. Hai, nama saya Timothy. Halaman ini ditulis oleh saya hasil kajian saya, untuk hiburan diri sendiri dan juga untuk berkongsi pengetahuan dengan orang lain. Saya memberikan maklumat ini kepada anda dengan niak baik dan saya berharap anda mendapat faedah daripadanya. Saya cuba mendapatkan butiran setepat mungkin. Saya juga berusaha mengemas kini halaman ini setiap kali saya temui butiran baharu. Jadi, halaman ini dan semua halaman saya yang lain adalah kerja yang tidak mempunyai titik tamat. Jika anda menemui sebarang ralat, sila maklumkan saya dengan sopan. Tunjukkan kepada saya di mana terdapatnya ralat, dan saya akan berusaha membetulkannya secepat mungkin. Bantuan anda amat dihargai sebab ia memastikan halaman ini kekal tepat, relevan dan dapat membantu mereka yang memerlukan maklumat.